Temel kavramlar
Dalga
OpenStax’in açık erişimli fizik kitabı dalgayı, oluştuğu yerden yayılan bir bozulma olarak tanımlar. En basit dalgalar kendini birkaç döngü boyunca tekrar eder. Su dalgası iyi bir örnektir: Dalga ilerler ama su olduğu yerde kalır. Açık denizde seni iten şey bir su akıntısı değil, dalganın taşıdığı hareketin kendisidir.
Frekans
Belirli bir noktadan bir saniyede geçen dalga tepelerinin sayısıdır. NASA’nın elektromanyetik spektrum rehberi frekansı bu şekilde tanımlar. Kısacası frekans, "ne kadar sık?" sorusunun cevabıdır.
Hertz (Hz)
Frekansın standart birimidir. NIST’in zaman ve frekans sözlüğüne göre bir hertz, saniyede bir olaya ya da bir döngüye eşittir. Birim, radyo dalgalarını deneyle gösteren Alman fizikçi Heinrich Hertz’in adını taşır.
Dalga boyu
Bir dalganın birbirinin aynı olan iki komşu noktası, örneğin iki tepesi arasındaki mesafedir (OpenStax). NASA’ya göre en kısa dalga boyları bir atomun boyutunun kesirleri kadardır. Bilim insanlarının incelediği en uzun dalga boyları ise Dünya’nın çapından büyük olabilir.
Genlik
Dalganın oluşturduğu bozulmanın büyüklüğüdür. OpenStax’e göre genlik, dalganın yayılma hızından tamamen bağımsızdır. Yani bir dalganın "büyük" olması daha hızlı ilerlediği anlamına gelmez.
Enine ve boyuna dalga
Enine dalgada bozulma, dalganın ilerleme yönüne diktir. Gölde aşağı yukarı inip çıkan bir yüzey buna örnektir. Boyuna dalgada ise bozulma, ilerleme yönüne paraleldir. Bu iki tanım da OpenStax’e aittir.
Mekanik dalga ve elektromanyetik dalga
NASA iki türü şöyle ayırır: Ses ve su dalgaları gibi mekanik dalgalar maddenin titreşimiyle oluşur ve yayılmak için bir ortama ihtiyaç duyar. Bu yüzden ses uzay boşluğunda ilerleyemez. Elektromanyetik dalgalar ise değişen elektrik ve manyetik alanların birbirine bağlanmasıyla oluşur ve boşlukta da yayılır.
Elektromanyetik spektrum
Radyo dalgalarından gama ışınlarına uzanan elektromanyetik dalgaların tümüdür. NASA’ya göre radyo dalgaları ve mikrodalgalar genellikle frekansla, kızılötesi ve görünür ışık dalga boyuyla, X ve gama ışınları ise elektronvoltla ifade edilir.
Görünür ışık
Spektrumun insan gözünün algılayabildiği dar bölümüdür. NASA’ya göre bu aralık tipik olarak 380 ile 700 nanometre arasındadır.
İnfrases ve ultrases
OpenStax’e göre insan işitmesi genel olarak 20 ile 20.000 Hz arasındaki sesleri kapsar. 20 Hz’in altındaki seslere infrases, 20.000 Hz’in üstündekilere ultrases denir.
Perde
Sesin frekansının kulakta nasıl algılandığıdır. OpenStax’e göre perde algısı doğrudan frekansla ilişkilidir. Ses şiddeti gibi başka fiziksel büyüklüklerden pek etkilenmez.
Doğal frekans ve rezonans
OpenStax doğal frekansı, dışarıdan bir zorlama ve sönümleme olmasaydı sistemin salınacağı frekans olarak tanımlar. Sistemi tam bu frekansla zorlarsan salınımın genliği büyür. Buna rezonans denir. OpenStax güzel bir örnek verir: Bir piyanonun önünde kısa ve yüksek bir nota söylersen, sesinle aynı frekanstaki teller titreşmeye başlar.
Süperpozisyon ve girişim
Aynı noktaya ulaşan dalgalar üst üste biner. OpenStax’e göre tepeleri tam hizalı iki özdeş dalga, iki kat genlikli tek bir dalga oluşturur. Buna yapıcı girişim denir. Tepesi diğerinin çukuruna denk gelen iki özdeş dalga ise birbirini tamamen söndürür. Buna da yıkıcı girişim denir.
Saniye ve atom saati
Frekans ölçmek için zamanı da çok hassas ölçmek gerekir. NIST’e göre saniye bugün sezyum atomlarının yaydığı mikrodalga ışınımının 9.192.631.770 salınımı olarak tanımlanır.